Pytanie o „coś naturalnego na depresję” pada w moim gabinecie regularnie — i nie zawsze od pacjentów, którzy boją się leków. Często od tych, którzy próbowali SSRI i odstąpili z powodu działań niepożądanych, od kobiet w okresie okołoporodowym, od osób z depresją łagodną, dla której farmakoterapia nie wydaje się proporcjonalna. Odpowiedź wymaga niuansu. Naturalne nie znaczy bezpieczne. Naturalne nie znaczy nieskuteczne.
Dziurawiec — najsilniejsze dane, najwięcej pułapek
Hipericyna i hiperforyna, składniki czynne Hypericum perforatum, wykazują działanie przeciwdepresyjne dokumentowane od czterech dekad. Meta-analiza Cochrane Linde i wsp. (2008), obejmująca 29 badań klinicznych i ponad 5000 pacjentów, wykazała, że w depresji łagodnej i umiarkowanej dziurawiec jest tak samo skuteczny jak standardowe leki przeciwdepresyjne i istotnie skuteczniejszy niż placebo. Skuteczne dawki to 600–1200 mg ekstraktu standaryzowanego dziennie.
To, co warto wiedzieć przed sugerowaniem dziurawca: jest silnym induktorem cytochromu CYP3A4 i transportera P-glikoproteiny, co oznacza, że osłabia działanie wielu leków — w tym tabletek antykoncepcyjnych, leków immunosupresyjnych, cyklosporyny, warfaryny, niektórych leków przeciwpadaczkowych i onkologicznych. Ponadto skojarzenie dziurawca z SSRI grozi zespołem serotoninowym. Nie zaczynamy dziurawca u pacjenta przyjmującego cokolwiek innego bez konsultacji z lekarzem.
SAMe (S-adenozylo-L-metionina)
Kofaktor metylacji uczestniczący w syntezie monoamin. Meta-analizy (Williams 2005, Sharma 2017) wskazują na skuteczność w depresji porównywalną z trójpierścieniowymi lekami przeciwdepresyjnymi w dawkach 800–1600 mg/dobę. Preparat dobrze tolerowany, kosztowny. Ostrożność u osób z chorobą afektywną dwubiegunową — opisywano przełączenia w manię.
5-HTP i L-tryptofan
Prekursory serotoniny. 5-HTP (5-hydroksytryptofan) jest izolowany z nasion Griffonia simplicifolia. Badania wykazują umiarkowane działanie przeciwdepresyjne, choć metodologia części z nich pozostawia wiele do życzenia. Łączenie z SSRI lub IMAO — bezwzględnie przeciwwskazane. Dawki: 100–300 mg/dobę.
Kwasy omega-3
Mechanizm złożony: przeciwzapalny (redukcja prozapalnych cytokin IL-6, TNF-α), modulacja błon synaptycznych, wpływ na neurogenezę przez BDNF. Kluczowy jest stosunek EPA do DHA — meta-analiza Sublette i wsp. (2011) pokazała, że tylko preparaty zawierające co najmniej 60% EPA przynoszą efekt antydepresyjny. Skuteczne dawki: 1000–2000 mg EPA dziennie. Szczególnie obiecujące dane dotyczą depresji okołoporodowej i depresji u pacjentów ze schorzeniami sercowo-naczyniowymi.
Witamina D3
U pacjentów z deficytem (25(OH)D < 30 ng/ml) suplementacja w dawkach 2000–4000 IU/dobę przez 6–12 tygodni może istotnie obniżyć nasilenie objawów depresyjnych. U pacjentów z prawidłowymi poziomami efektu nie obserwowano. Wniosek praktyczny: oznaczamy 25(OH)D u każdego pacjenta z objawami depresyjnymi, szczególnie zimą.
Magnez
Tłumi nadmierną aktywność receptora NMDA, moduluje GABA-ergiczne hamowanie, reguluje oś HPA. Skuteczne formy: cytrynian, glicynian, treonian. Dawki 200–400 mg jonu magnezowego dziennie. Małe randomizowane badanie Tarletona i wsp. (2017) na 126 pacjentach z łagodną i umiarkowaną depresją wykazało istotną poprawę po sześciu tygodniach.
Witaminy z grupy B
B12, kwas foliowy i B6 są niezbędne do syntezy monoamin. Deficyt B12 może wprost imitować depresję, szczególnie u osób starszych. U pacjentów z depresją lekooporną testuje się L-metylofolian w dawce 7,5–15 mg/dobę jako wzmocnienie SSRI — z umiarkowanym, ale powtarzalnym efektem.
Czego się wystrzegać
Pierwsza zasada: nigdy nie łączymy preparatu serotoninergicznego (dziurawiec, 5-HTP, L-tryptofan, SAMe) z lekiem przeciwdepresyjnym bez nadzoru psychiatry. Druga: u pacjenta z chorobą afektywną dwubiegunową każdy preparat o działaniu antydepresyjnym może wywołać manię. Trzecia: jakość preparatu ma kluczowe znaczenie — różnice między standaryzowanymi ekstraktami a tanimi proszkami sięgają rzędów wielkości.
Dla kogo naturalne antydepresanty
Sensowne wskazania to: depresja łagodna do umiarkowanej, dystymia, sezonowe zaburzenie afektywne, depresja okołoporodowa (przy starannej ocenie), wsparcie procesu psychoterapeutycznego, depresja z towarzyszącymi niedoborami żywieniowymi. Niewskazane wskazania to: depresja ciężka, depresja z myślami samobójczymi, depresja z objawami psychotycznymi, depresja w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej, ciąża i karmienie (większość preparatów).
