Czytelnia

Jak zachowuje się osoba z zaburzeniem spektrum autyzmu? Jakie objawy można zauważyć podczas diagnozowania autyzmu u dziecka? Przypomnijmy, że autyzm nie jest chorobą, a terapia autyzmu ma na celu złagodzenie objawów zaburzenia i poprawę funkcjonowania pacjenta i jego rodziny. Istnieje szereg czynników, które pomogą zdiagnozować zaburzenie. Poniżej podpowiadamy jak to sprawdzić.  Spis treści: Dlaczego dziecko z autyzmem nie rozpoznaje twarzy? Dlaczego dziecko z autyzmem nie patrzy w oczy? Dlaczego osoba z autyzmem nie rozumie przenośni? Diagnoza autyzmu u dzieci Dlaczego dziecko z autyzmem nie rozpoznaje twarzy? Większość osób – a może nawet wszyscy ludzie – od urodzenia starają się wchodzić w interakcję z otoczeniem. Już  niemowlęta próbują naśladować mimikę w celach komunikacyjnych. Jednak co wtedy, gdy światło razi za  bardzo, zabawki hałasują za bardzo, a w pościeli idzie ledwo wytrzymać, bo drapie i intensywnie  pachnie? Czy małemu mózgowi wystarczy mocy przerobowych, by w ogóle patrzeć na dużych ludzi? A  może większość z nich pójdzie na próbę ułożenia się w sposób najmniej niedogodny? Może patrzenie w najmniej rażącą ciemność okaże się bardziej satysfakcjonujące? Mózg wtedy ma mniej okazji do  nauczenia się mimiki twarzy, a także mniej czasu poświęca na rejestrację twarzy w ogóle, przez co później dziecko może mieć problem nie tylko ze zgadywaniem emocji z twarzy, ale także z rozpoznawaniem bliskich po twarzy w ogóle. Dlaczego moje autystyczne dziecko płacze? Przy nadwrażliwości sensorycznej kolejna trudność dziecka wiąże się z naśladowaniem uśmiechu. Ze względu na to, że odczytywaniu rzekomo pozytywnej emocji, jaką jest radość, towarzyszy głośne szczebiotanie, czy śmiech, dziecko, zamiast się uśmiechać, zaczyna płakać. Nie ma powiązania pozytywnych uczuć z uśmiechem. Śmiech i radosne odgłosy stają się bolesne. Głos dużego człowieka jest głośny i wysoki, a jego ton jest zmienny. Uspokaja dopiero jednostajny szum, na przykład pralki, czy suszarki który, nawet jeśli jest głośny, to jest  monotonny. Podsumowując – ludzie chcą przekazać radość, a przekazują przykrość, całkiem  nieświadomie. Już dochodzi do nieporozumienia. A to dopiero początek.  Dlaczego dziecko z autyzmem nie patrzy w oczy? Załóżmy, że dziecko z autyzmem jednak patrzy na dorosłego, bo akurat nie znajduje się w „polu rażenia”. Akurat  tata, czy mama próbują mówić łagodnie i nie za wysoko. Na co patrzy? Większość na oczy, ale nie ono. Dziecko z autyzmem wybiera usta. Patrzy i analizuje jak się poruszają, w miarę jak rodzic lub inny duży ktoś wypowiada głoski. Być może nawet zastanawia się, jak dane ułożenie warg ma wpływ na słowa, może nawet próbuje naśladować w kółko i wciąż. Po jakimś czasie dorośli powiedzą, że nie dzieli uwagi z dorosłym, a fascynację powtarzaniem słów nazwą echolalią. Dziecko nie wodzi wzrokiem za tym, na co ktoś  patrzy, bo kiedy neurotypowe dzieci uczyły się patrzeć na oczy, ono patrzyło na usta i nie zauważyło, że oczy potrafią na  coś wskazywać. Swoją drogą sama na to wpadłam będąc po 30-tce. (autorka jest osobą autystyczną – przyp. red.) Niektóre dzieci wskazują palcem, ale szybko przestają, bo to przecież niegrzeczne. Jeśli są dość inteligentne, to może nauczą się po  prostu słów, które opisują, gdzie co jest (o ile nie mają problemów z tymi wszystkimi nad, pod, obok, pomiędzy), chociażby czytając książki, gdzie wojskowi opisywali kierunek przedmiotu tarczą zegara  (ten cholerny czas, płynie nierówno, ale zegarek każdy widział). Za jakiś czas otoczenie uzna dziecko z autyzmem za ignoranta, że to przecież niegrzeczne, aby nie patrzeć w oczy… Ale ono może się tego nauczy, a może nie. Po kilkurazowym zwróceniu uwagi przez przypadkowe osoby, dziecko z autyzmem może zacząć „wlepiać wzrok”, co znowu zacznie być uznane za agresywne. I tak znów dochodzi do nieporozumienia – a osoba autystyczna nie ma pojęcia dlaczego. PS. Osobom autystycznym polecam naprzemiennie patrzeć w oczy, odliczając do 5 i przesuwając następnie wzrok na obiekt obok i znowu wracając do patrzenia w oczy, ale żre to dużo mentalnego procesora i może zacząć go brakować do wyszukiwania właściwych słów do prowadzonej rozmowy.  Dlaczego osoba z autyzmem nie rozumie przenośni? Problem z dosłownością, czy używaniem przenośni jest dla osób autystycznych krytyczny, jeśli wziąć pod uwagę nieporozumienia z otoczeniem. Jako przykład podam wierzących chrześcijan. Jesteś taką osobą? Czytasz biblię? Czy kiedykolwiek miałeś problem z decyzją, czy dany fragment biblii interpretować dosłownie, czy w  przenośni? A jeśli w przenośni, to czego ten fragment w rzeczywistości dotyczy? Ilu kaznodziejów tyle interpretacji. Nie każdy wpadł na to, by wykuć słownik frazeologiczny, serio. A jeśli ktoś nie  wykuł, to skąd ma wiedzieć, co jest przenośnią, a co rzeczywistością? Kiedy jesteś osobą, która w  mózgu nie ma szklanej kuli, która potrafi wywróżyć (lub wywnioskować nie wiadomo skąd) co się kryje za słowem – opierasz się na bezpiecznej i zrozumiałej dosłowności, kiedy to zawsze możesz sprawdzić w słowniku co dane słowo oznacza, a w ostateczności zapytać mamę. Kiedy człowiek  większość wczesnego dzieciństwa spędził na obserwacji przedmiotów (czegoś, co się nie zmienia w  czasie) niż ludzi, ma braki w nauce, która z obserwacji ludzi wynika, jedne  fragmenty jego mózgu rozwinęły się lepiej, a inne gorzej. Na przykład łatwiej jest autystom dostrzegać szczegóły otoczenia, niż wyłapać co ludzie  mówią „między wierszami”. Niestety brak pojmowania tego kodu kulturowego znowu może  spowodować, że dojdzie do nieporozumień, gdzie nieznajomość się na żartach jest najlżejszą z nich.  Dlaczego osoba z autyzmem nie wie, jak się zachować? W stadach zwykle panuje hierarchia. Ludzkie stada są na tyle skomplikowane, że posiadają multum hierarchii zależnych od sytuacji, miejsca i wielu innych czynników. Ludzie wymagają, aby zależnie od  pozycji w hierarchii stosować różne zwroty, ubierać się i zachowywać inaczej. Co jedna osoba może,  druga już nie, chociaż obowiązują ich te same zasady. Nikt cię z tymi niepisanymi zasadami nie  zapoznał, a wszyscy jakoś wiedzą. Skąd? Nie wiesz. Ale czujesz się niesprawiedliwie osądzany, kiedy próbujesz nieudolnie naśladować, jak się okazuje potem nie tego, co trzeba. Kończysz jako osoba  doświadczająca przemocy, której nie rozumiesz. Kończysz na antydepresantach. Wspomagasz się psychoterapią. Jak pomóc osobie z autyzmem w codziennym życiu? Widzisz zagubionego autystę? Spróbuj dać mu wskazówki, co ma teraz zrobić. Jeżeli taka osoba  znajduje się w Twojej organizacji, staraj się spisać wszystkie oczekiwania względem tej osoby, jakie ci  przyjdą na myśl – możesz sobie wyobrazić, że to osoba z innej

Autyzm, czyli zabuczenie ze spektrum autyzmu (ang.: ASD – autism spectrum disorder) nie jest chorobą a zaburzeniem neurorozwojowym rozpoznawanym zwykle w pierwszych trzech latach życia. Moment pojawienia się nieprawidłowości jest kwestią indywidualną – nie ma dwójki identycznych dzieci ze spektrum autyzmu. Zaburzenie  może objawiać się na wiele sposobów – u części dzieci nieprawidłowe funkcjonowanie występuje od urodzenia, u innych pojawia się niespodziewanie, po wcześniejszym względnie prawidłowym rozwoju. Charakteryzuje się nieprawidłowym rozwojem widocznym przede wszystkim w obszarze relacji społecznych, deficytami w werbalnej i niewerbalnej komunikacji, jak również stereotypowymi i powtarzającymi się wzorcami zachowań i zainteresowań. Spis treści: Autyzm Jak rozpoznać autyzm? Czy moje dziecko ma autyzm? Choroby i zaburzenia współwystępujące z ASD Jak pomóc dziecku z autyzmem? Badanie autyzmu W funkcjonowaniu społecznym zwraca uwagę przede wszystkim zaburzona zdolność do naprzemiennego udziału w interakcjach. Charakterystyczne dla osób autystycznych są m.in.: zaburzony kontakt wzrokowy, nieumiejętność spontanicznego wykorzystywania gestykulacji w komunikacji pozawerbalnej, niezdolność do tworzenia stosownych do wieku związków przyjacielskich z rówieśnikami, brak świadomości uczuć innych ludzi i empatycznego reagowania na nie. Deficyty w komunikowaniu mogą przejawiać się na różne sposoby. Niektóre dzieci w ogóle nie mówią, inne zaczynają mówić późno lub mają trudności z rozumieniem języka, a z kolei te, które mówią, są bardzo dosłowne w jego rozumieniu. Jak rozpoznać autyzm? Do ograniczonych, sztywnych, powtarzanych wzorców zachowania należą rutynowe czynności i rytuały; stereotypowe czynności ruchowe, takie jak: charakterystyczne ruchy rąk, machanie rękami połączone często z kręceniem się w kółko i wspinaniem na palce, sztywne przestrzeganie rutyn, ograniczony charakter zainteresowań, przywiązanie do talizmanów, itd. Niedorozwój wyobraźni u małych dzieci autystycznych znajduje wyraz w zawsze jednakowych zabawach przedmiotami, natomiast w zakresie socjalizacji obejmuje niedostosowanie i nieadekwatność zachowań w kontaktach z innymi. Czy moje dziecko ma autyzm? Diagnoza spektrum autyzmu nie jest łatwa, a trudność w diagnozie tego zaburzenia wynika między innymi z szerokiego wachlarza objawów i często wymaga współpracy kilku specjalistów celem wykluczenia innych jednostek chorobowych o podobnym przebiegu. Dotychczas nie było na rynku jednego uniwersalnego testu do diagnozy ASD, w szczególności do diagnozy autyzmu w grupach klinicznych, tj. ze współwystępującymi zaburzeniami zachowania, czy emocji. Obecnie takim złotym standardem nowoczesnej diagnostyki autyzmu, także u dzieci z innymi zaburzeniami, jest Test ADOS-2.  Najczęściej zaburzenie wstępnie rozpoznaje lekarz pediatra, który następnie kieruje dziecko do psychologa lub psychiatry, który pracuje często we przy współpracy z całym zespołem specjalistów. Do oceny rozwoju dziecka specjaliści wykorzystują różnego rodzaju formularze, wywiad z rodzicami oraz obserwację dziecka. Trafna i możliwie wcześnie postawiona diagnoza jest podstawą do stworzenia warunków i szansy na właściwe funkcjonowanie dziecka ze spektrum autyzmu. Jest również niezbędna do wypracowania metod postępowania z dzieckiem autystycznym nie tylko przez rodziców, ale i nauczycieli, którzy z takim dzieckiem będą spędzać sporą część czasu na jego edukowaniu. Zaburzenie ze spektrum autyzmu występuje 4 razy częściej u chłopców niż u dziewczynek, u których objawy wyglądają nieco inaczej niż u chłopców i są trudniejsze do zauważenia przez rodziców, czy lekarzy.  Przez to dziewczynki mogą nie otrzymywać diagnozy i pomocy lub otrzymywać ją bardzo późno. U dziewczynek zwykle występują łagodniejsze objawy spektrum autyzmu, a zwłaszcza lepsze umiejętności społeczne niż u chłopców, a te, u których stwierdzono wysoką inteligencję, zazwyczaj rozwijają silniejsze mechanizmy radzenia sobie, aby dopasować się do oczekiwań. Dziewczynki pomimo występujących symptomów ASD nie wydają się borykać z zaburzeniem tak bardzo jak chłopcy w tym samym wieku. Choroby i zaburzenia współwystępujące z ASD: Oprócz typowych problemów dla zaburzeń ze spektrum autyzmu lekarze psychiatrzy zwracają uwagę na niepożądane i niebezpieczne zachowania takie jak: Impulsywność  Agresywność  Samouszkodzenia  Problemy zdrowotne, które często idą w parze z ASD: Niepełnosprawność intelektualna  Nadpobudliwość psychoruchowa  Stany lękowe  Depresja Padaczka  Zaburzenia snu  Tiki Choroby układu pokarmowego Otyłość Jak pomóc dziecku z autyzmem? Zaburzenie ze spektrum autyzmu nie można całkowicie wyleczyć, lecz można nauczyć się z nim żyć, poprzez wprowadzenie oddziaływania terapeutycznego, m.in. poprzez terapie w wybranych nurtach: Terapia poznawczo behawioralna, która pomoże dziecku w rozpoznawaniu i stopniowaniu emocji oraz w nauce ich bezpiecznego wyrażania, radzeniu sobie ze stresującymi sytuacjami; oraz wspomoże wypracowanie bezpiecznych technik redukujących napięcie, zachowania impulsywne, czy zachowania nieadekwatne społecznie.  Terapia rodzinna z pewnością okaże się pomocna w zrozumieniu postrzegania rzeczywistości przez dziecko ze spektrum autyzmu, pomoże w funkcjonowaniu rodziny, aby opiekunom łatwiej było stworzyć przestrzeń dla dziecka, w której znajdzie poczucie bezpieczeństwa, a przede wszystkim świadomość, że jest kochane i akceptowane.  Terapia logopedyczne pomocna będzie w przypadku problemów dziecka z mową. Dzięki wsparciu logopedy, poprawią się zdolności językowe.  TUS – trening umiejętności społecznych – trening grupowy, który poprzez wspólną zabawę uczy właściwych zachowań, wyrażania i odczuwania danej emocji, adekwatnej reakcji na emocje innych, strategii rozładowywania napięcia i radzenia sobie ze złością itp. poprzez wykorzystanie m.in. historyjek społecznych, odgrywania ról.  Konsultacja dietetyczna – dzieci z zaburzeniem ze spektrum autyzmu mają problemy z układem pokarmowym, dlatego zalecane jest stosowanie diety oraz wyłączenie z jadłospisu m.in. słodyczy.  Dzięki współpracy między różnymi specjalistami, m.in.: psychologa, terapeuty, logopedy, fizjoterapeuty, czy dietetyka można opracować i dostosować całościowy program terapii dostosowany do potrzeb dziecka z diagnozą spektrum autyzmu. Mariola Stępień, certyfikowana terapeutka TSR 1st., coach, trener. Skontaktuj się z nami. Szybka diagnoza pomoże w lepszym funkcjonowaniu nie tylko dziecka, ale i opiekuna, a także całej rodziny. Dobieramy indywidualną ścieżkę terapeutyczno-edukacyjną. Odpowiednio prowadzona edukacja oraz przebieg zajęć dydaktycznych umożliwiają dzieciom rozwój i zdobywanie umiejętności potrzebnych w codziennym funkcjonowaniu w domu i poza nim.

Czy możliwe jest poprawne zdiagnozowanie dziecka drogą telewizyty (online)? Czy psychiatrzy przyjmują dzieci online? Od którego roku życia można dziecko zdiagnozować online? Lekarz psychiatra dziecięcy jest w stanie prawidłowo zdiagnozować dziecko w każdym wieku i dotyczy to także diagnozy w wersji online (w kontakcie zdalnym, np. przez komunikator internetowy pracujący w opcji audio i wideo). Dzieci szybko dojrzewają poznawczo i są w stanie odpowiadać na pytania lekarza psychiatry dziecięcego już od 8. roku życia, przy czym wywiad z samym dzieckiem nie zawsze jest lekarzowi niezbędny. W przypadku dzieci najmłodszych – 2-7 lat – diagnoza w głównej mierze opiera się o wywiad z rodzicami, opinie zebrane od opiekunów, psychologa, przedszkola czy szkoły. W odniesieniu do dzieci w wieku 8-13 lat diagnoza opiera się w głównej mierze na obserwacjach poczynionych przez opiekunów (rodziców, nauczycieli) i wywiadu z samym dzieckiem, które – w zależności od osobowości, nastawienia do badania czy też występujących zaburzeń – odpowiada mniej lub bardziej wyczerpująco na pytania lekarza. Od około 14. roku życia nastolatek (bez trudności w komunikacji werbalnej) może już niemal samodzielnie odbyć diagnostyczną wizytę wyłącznie po krótkiej wstępnej konsultacji lekarza z rodzicami. Dziecko w każdym wieku zostanie prawidłowo zdiagnozowane psychiatrycznie czy psychologicznie na podstawie: a) wywiadu z opiekunami oraz b) obserwacji dziecka, a te kryteria spełnia także rozmowa online. Nawet w sytuacji, gdy dziecko nie komunikuje się sprawnie werbalnie, do postawienia właściwej diagnozy lekarzowi psychiatrze dziecięcemu wystarczy sama obecność dziecka w zasięgu kamery podczas badania i obserwacja jego zachowania. Jak przygotować dziecko do wizyty online z psychiatrą dziecięcym? Przede wszystkim należy poinformować dziecko, że to mama lub tata (a nie dziecko) będą rozmawiać z lekarzem, żeby mały pacjent nie stresował się niepotrzebnie koniecznością odpowiadania na pytania lekarza. Następnie przygotować wszelkie uprzednio zgromadzone opinie, diagnozy, orzeczenia lekarskie i psychologiczne, w tym dotyczące chorób innych niż z zakresu zdrowia psychicznego (w szczególności endokrynologicznych). Dokumenty takie dobrze jest zgromadzić w formie elektronicznej, żeby podczas badania być w stanie szybko je przesłać na e-mail podany przez lekarza lub przesłać je wcześniej na adres rejestracji poradni, np. rejestracja@psycholodzy24.pl. Warto dysponować nagraniami dźwiękowymi czy wideo z udziałem dziecka, które można zaprezentować lekarzowi podczas badania lub też przesłać uprzednio do rejestracji. Każdy taki materiał wzbogaca wiedzę lekarza o faktyczne zachowanie dziecka, które może wesprzeć właściwą ocenę dziecka pod kątem medycznym. Taki materiał zdejmuje także z rodziców stres związany z niechęcią dziecka do odpowiadania na pytania lekarza. Odpowiedzi w większości mogą znaleźć się w nagraniach i nie zawsze muszą być udzielone werbalnie (wystarczy sama obserwacja zachowania). Jakie nagrania warto dostarczyć? Przede wszystkich zachowania dziecka w sytuacjach trudnych, o których chcą Państwo przede wszystkim porozmawiać z lekarzem, ale także dziecko w sytuacji normalnych czynności – jedzenia, usypiania, odrabiania lekcji, zabawy z rówieśnikami czy w pojedynkę. Ile czasu trwa wizyta u psychiatry dziecięcego online w Psycholodzy24? Podobnie jak wizyta osoby dorosłej – pierwsza diagnostyczna konsultacja trwa do 60 minut, przy czym w przypadku dzieci zaczyna się zwykle rozmową z rodzicami. W zależności od występujących trudności dziecka niektórzy lekarze preferują oparcie pierwszej diagnostycznej wizyty wyłącznie o wywiad z rodzicami bez obecności dziecka. Lekarz może wtedy także przejrzeć dostępną dokumentację i ewentualnie dostępne nagrania. Wizyta taka może także zostać podzielona na etapy – wywiad z rodzicami bez dziecka i drugi etap już w obecności dziecka, podczas którego jest przeprowadzana obserwacja lekarska. Jeśli diagnoza wymaga spotkania z dzieckiem, lekarz może w takiej sytuacji zaplanować kolejną wizytę diagnostyczną (60-minutową), jednak z reguły kolejne kontrolne wizyty trwają do 30 minut. Jakie procedury może zastosować lekarz psychiatra online? Lekarz psychiatra dziecięcy może wystawiać m.in. zwolnienia lekarskie, zaświadczenia, wypisywać recepty na leki (leczenie farmakologiczne) i/lub skierować dziecko do psychologa dziecięcego, na psychoterapię prowadzoną w trybie ambulatoryjnym lub do szpitala na oddział psychiatryczny dzienny lub całodobowy. W sytuacji dłuższej nieobecności w szkole spowodowanej stanem psychicznym dziecka (np. depresja lub zaburzenia lękowe) lekarz psychiatra dziecięcy jest jedynym lekarzem, który może wystawić zwolnienie lekarskie ze wsteczną datą. Takie zaświadczenie jest często warunkiem stawianym przez szkołę czy uczelnię, żeby dziecko nie straciło całego roku nauki w związku z przedłużającą się nieobecnością związaną z zaburzeniem psychicznym. W przypadku, gdy stwierdzi, że trudności zgłaszane lub obserwowane przez opiekunów u dziecka mają źródło w sytuacji rodzinnej (systemowej), lekarz psychiatra dziecięcy oprócz psychoterapii u psychologa dziecięcego może zalecić psychoterapię całej rodziny (terapię rodzinną).