Jaka jest różnica? To pytanie słyszymy bardzo często. Wiele osób zastanawia się, do kogo powinno się zwrócić po pomoc – do psychologa czy psychoterapeuty? Czy to te same osoby, czy jednak coś je różni? W tym artykule wyjaśniamy różnice i podobieństwa między tymi zawodami, a także opisujemy aktualny stan prawny w Polsce.
Psycholog – kim jest i co robi?
Psycholog to osoba, która zgodnie z ustawą z dnia 8 czerwca 2001 r. o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym psychologów:
• Ukończyła jednolite pięcioletnie studia magisterskie na kierunku Psychologia
• Odbyła minimum roczny staż zawodowy (w przypadku psychologii klinicznej – staż kliniczny)
• Powinna – po utworzeniu samorządu – być wpisana na listę psychologów prowadzoną przez okręgową izbę psychologów
Warto zaznaczyć, że pomimo zapisów ustawowych, samorząd zawodowy psychologów nie został dotychczas w pełni utworzony, więc wymóg wpisu na listę psychologów nie jest obecnie realizowany w praktyce.
Zakres działania psychologa
Psycholog zajmuje się:
• Diagnozą psychologiczną – przeprowadzaniem badań i testów psychologicznych
• Konsultacjami psychologicznymi – rozmowami wspierającymi i doradztwem
• Interwencją kryzysową – pomocą w nagłych sytuacjach kryzysowych
• Psychoedukacją – przekazywaniem wiedzy o funkcjonowaniu psychicznym
• Psychoterapią – jeśli ukończył odpowiednie szkolenie psychoterapeutyczne
Psychoterapeuta – kim jest i co robi?
Od 1 stycznia 2024 roku w polskim prawie zaczęła obowiązywać po raz pierwszy w Polsce ustawowa definicja psychoterapii i psychoterapeuty. Zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (znowelizowanej przez ustawę z dnia 17 sierpnia 2023 r. o niektórych zawodach medycznych):
Psychoterapia to celowe i planowane oddziaływania psychologiczne, zmierzające do złagodzenia lub usunięcia objawów zaburzenia oraz do poprawy funkcjonowania psychicznego i społecznego, wspierające dążenia jednostki lub rodziny do zdrowia i rozwoju, kierowane do osób z zaburzeniami psychicznymi.
Kto może być psychoterapeutą?
Według obowiązujących przepisów (art. 5 ust. 3 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego), psychoterapię w ramach publicznej służby zdrowia mogą prowadzić:
• Osoby posiadające tytuł zawodowy lekarza lub magistra (dowolnego kierunku), które:
– Ukończyły podyplomowe szkolenie w wymiarze minimum 1200 godzin w uznanym naukowo podejściu psychoterapeutycznym (humanistyczno-doświadczeniowym, integracyjnym, poznawczo-behawioralnym, psychoanalitycznym, psychodynamicznym, systemowym)
– Zdały egzamin certyfikujący przeprowadzony przez komisję zewnętrzną wobec podmiotu kształcącego
• Osoby, które uzyskały tytuł specjalisty w dziedzinie psychoterapii lub psychoterapii dzieci i młodzieży
• Osoby w trakcie szkolenia psychoterapeutycznego (po ukończeniu minimum 2 roku szkolenia, pod nadzorem certyfikowanego psychoterapeuty)
Ważna uwaga: Powyższe przepisy dotyczą psychoterapii prowadzonej w ramach publicznej służby zdrowia (np. na kontrakcie z NFZ). Na rynku prywatnym przepisy te nie są wymuszane, co oznacza większą swobodę w świadczeniu usług terapeutycznych, ale także większą osobistą odpowiedzialność za uczciwe przedstawianie swoich kwalifikacji.
Szkolenie psychoterapeutyczne
Szkolenia psychoterapeutyczne to zazwyczaj 4-letnie (lub dłuższe) programy kształcenia, które obejmują:
• Co najmniej 1200 godzin szkolenia teoretycznego i praktycznego
• Pracę z klientami pod superwizją (minimum kilkadziesiąt godzin)
• Psychoterapię własną lub doświadczenie własne terapeuty
• Staże w placówkach terapeutycznych
• Egzamin certyfikujący przeprowadzony przez komisję zewnętrzną
Takie szkolenia posiadają rekomendację lub akredytację organizacji zawodowych, takich jak Polska Rada Psychoterapii (PRP), Polskie Towarzystwo Psychologiczne (PTP), Polskie Towarzystwo Psychiatryczne (PTPsych) lub stowarzyszenia reprezentujące poszczególne podejścia psychoterapeutyczne, np. Polskie Towarzystwo Terapii Poznawczo-Behawioralnej (PTTPB), Polskie Towarzystwo Psychoterapii Psychodynamicznej (PTPP), Polskie Towarzystwo Psychoterapii Terapii Skoncentrowanej na Rozwiązaniach (PTPTSR) i wiele innych.
Czy psycholog może być psychoterapeutą?
Tak! Psycholog może być jednocześnie psychoterapeutą, jeśli ukończy odpowiednie szkolenie psychoterapeutyczne. W rzeczywistości bardzo wielu psychoterapeutów w Polsce to właśnie psycholodzy, którzy po ukończeniu studiów z psychologii zdecydowali się na dalsze kształcenie w zakresie psychoterapii.
Warto jednak pamiętać, że psychoterapeuta niekoniecznie musi być psychologiem. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, psychoterapię może prowadzić także lekarz (w tym psychiatra) oraz osoba z tytułem magistra dowolnego kierunku, która ukończyła odpowiednie szkolenie psychoterapeutyczne.
Psychoterapeuta a psychiatra
Warto także wyjaśnić różnicę między psychoterapeutą a psychiatrą:
• Psychiatra to lekarz, który ukończył studia medyczne i specjalizację z psychiatrii. Psychiatra może przepisywać leki psychotropowe (antydepresanty, neuroleptyki, itp.) i zajmuje się przede wszystkim leczeniem farmakologicznym zaburzeń psychicznych. Psychiatra może również prowadzić psychoterapię, jeśli ukończył odpowiednie szkolenie.
• Psychoterapeuta leczy zaburzenia psychiczne, ale nie jest lekarzem (chyba że jest lekarzem z wykształcenia, który dodatkowo ukończył szkolenie psychoterapeutyczne) i nie może przepisywać leków. Psychoterapeuta prowadzi terapię poprzez rozmowę, techniki psychologiczne i pracę nad wzorcami myślenia, emocji i zachowań.
Kiedy iść do psychologa, a kiedy do psychoterapeuty?
Decyzja o tym, do kogo się zwrócić, zależy przede wszystkim od Twoich potrzeb:
• Psycholog będzie dobrym wyborem, jeśli:
– Potrzebujesz diagnozy psychologicznej (np. przed rozpoczęciem terapii)
– Chcesz skonsultować swoją sytuację i uzyskać wskazówki
– Poszukujesz wsparcia w kryzysie
– Potrzebujesz pomocy w konkretnej, dobrze określonej sytuacji
• Psychoterapeuta będzie lepszym wyborem, jeśli:
– Zmagasz się z długotrwałymi trudnościami emocjonalnymi lub psychicznymi
– Chcesz pracować nad głębszymi wzorcami zachowań i myślenia
– Potrzebujesz regularnej, długoterminowej terapii
– Masz diagnozę zaburzenia psychicznego i chcesz pracować nad jego objawami
W praktyce wiele osób korzysta zarówno z pomocy psychologa, jak i psychoterapeuty – szczególnie jeśli psycholog jest jednocześnie przeszkolonym psychoterapeutą.
Podejścia psychoterapeutyczne
Psychoterapeuci pracują w ramach różnych podejść psychoterapeutycznych, które różnią się teorią, metodami i technikami pracy. Do najważniejszych grup podejść należą:
• Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) – koncentruje się na identyfikacji i zmianie negatywnych wzorców myślenia i zachowania
• Terapia psychodynamiczna/psychoanalityczna – bada nieświadome mechanizmy i wczesne doświadczenia życiowe
• Terapia humanistyczno-doświadczeniowa – kładzie nacisk na rozwój osobisty, autentyczność i samorealizację
• Terapia systemowa/rodzinna – analizuje i zmienia relacje w systemie rodzinnym i ich wpływ na jednostkę
• Terapia integracyjna – łączy elementy różnych podejść psychoterapeutycznych
Warto wiedzieć, że od 2018 roku także Terapia Skoncentrowana na Rozwiązaniach (TSR) ma swoją sekcję w Polskim Towarzystwie Psychologicznym, a w 2023 roku powstało Polskie Towarzystwo Psychologicznej Terapii Skoncentrowanej na Rozwiązaniach (PTPTSR), które aktywnie działa na rzecz rozwoju tego podejścia w Polsce.
Aktualna sytuacja prawna – czego jeszcze brakuje?
Pomimo wprowadzenia definicji psychoterapii i określenia wymogów dla psychoterapeutów w 2024 roku, nadal trwają prace nad kompleksową ustawą o zawodzie psychoterapeuty. Środowisko psychoterapeutów od lat postuluje uchwalenie takiej ustawy, która:
• Stworzy centralny rejestr psychoterapeutów
• Chroni tytuł “psychoterapeuta” również na rynku prywatnym
• Określi jasne standardy kształcenia i certyfikacji
• Wprowadzi mechanizmy odpowiedzialności zawodowej
• Zapewni pacjentom większe bezpieczeństwo i przejrzystość rynku usług psychoterapeutycznych
Jak wybrać dobrego specjalistę?
Niezależnie od tego, czy szukasz psychologa, czy psychoterapeuty, kluczowe jest, aby wybrać specjalistę, który:
• Ma odpowiednie wykształcenie i kwalifikacje (sprawdź dyplomy, certyfikaty)
• Regularnie uczestniczy w superwizji i szkoleniach doskonalących
• Jest członkiem organizacji zawodowych posiadających własny kodeks etyczny i nadzór nad pracą swoich członków (np. PRP, PTP, PTPTSR)
• Pracuje w podejściu, które odpowiada Twoim potrzebom i wartościom
• Budzi w Tobie zaufanie i poczucie bezpieczeństwa
Pamiętaj: Żadne kursy i dokumenty nie zastąpią stałego doskonalenia zawodowego, a przede wszystkim – serca do tego zawodu i autentycznego zaangażowania w pomoc klientom.
Podsumowanie
Psycholog i psychoterapeuta to nie to samo, choć te role mogą się przenikać:
• Psycholog to osoba z wykształceniem psychologicznym, która może prowadzić diagnozę, konsultacje i wsparcie psychologiczne. Może także prowadzić psychoterapię, jeśli ukończy odpowiednie szkolenie.
• Psychoterapeuta to osoba, która ukończyła minimum 1200-godzinne szkolenie psychoterapeutyczne w uznanym naukowo podejściu i prowadzi regularną, strukturalną pracę terapeutyczną z klientami. Psychoterapeuta może mieć różne wykształcenie bazowe – może być psychologiem, lekarzem lub magistrem innego kierunku.
Od 1 stycznia 2024 roku psychoterapia jest po raz pierwszy zdefiniowana w polskim prawie, a wymogi dla psychoterapeutów pracujących w publicznej służbie zdrowia są jasno określone. Na rynku prywatnym nadal obowiązuje większa swoboda, co nakłada na klientów odpowiedzialność za weryfikację kwalifikacji specjalistów.
***
Wszystkie warunki wspomniane w tym artykule – odpowiednie wykształcenie, doświadczenie, przynależność do organizacji zawodowych, regularna superwizja i przede wszystkim serce do zawodu są spełnione u specjalistów naszego zespołu.Zapraszamy serdecznie do naszych poradni Psycholodzy24.pl i online!
