Osoba narcystyczna żyje w iluzji swojej wielkości, którą oczarowuje innych. Nie jest aktorem, bo żadnej roli nie odgrywa – jest sobą i całym sobą wierzy w swoją wyjątkowość. Postrzega siebie jako kogoś specjalnego, a więc zasługującego na specjalne traktowanie, którego to będzie od innych oczekiwał. Ma brak, lub ograniczoną zdolność do odczuwania empatii. Cudza perspektywa jest mu obca, nie liczy się z uczuciami i potrzebami innych ludzi, postrzega ich instrumentalnie, jako środki do celu. Dlatego też nie stroni od manipulacji i wykorzystywania innych.
Oczekuje podziwu i uprzywilejowanego traktowania. Inni ludzie mają automatycznie respektować jego oczekiwania – stąd też nie znosi sprzeciwu. Jedną z taktyk osób dotkniętych tym zaburzeniem jest poniżanie innych, w ten sposób utwierdza swoją wyższość.
Poczucie wielkości objawia się także w przecenianiu swoich osiągnięć i idącym za tym oczekiwaniem niewspółmiernego do osiągnięć oceniania siebie. Żyje w fantazji o nieograniczonym powodzeniu i wyjątkowości, którą mogą zrozumieć tylko inne „specjalne” osoby. Jego zachowanie i postawy są aroganckie i bezceremonialne. Jest trudny do zdemaskowania – osoby manipulowane nawet nie wiedzą, że grają w grę narcyza, są nim całkowicie zauroczone.
Może też odczuwać zawiść w stosunku do innych, a także być przekonanym o tym że to inni są zawistni w jego kierunku.
Opisane zachowania mogą występować w różnym natężeniu. Przy diagnozie istotnym jest też by miały one charakter trwały, czyli przejawiały się ciągle na przestrzeni życia, najpóźniej od adolescencji i wyraźnie odbiegały od ogólnie przyjętych norm w kontaktach na poziomie społecznym i indywidualnym czy kontekstu danej sytuacji.
Przyczyny narcyzmu
Przyczyny wyjaśniające te zaburzenie nie są jednoznacznie zdeterminowane. Omawiana przypadłość jest zjawiskiem wieloczynnikowym, a historie każdej osoby należałoby rozważać indywidualnie.
Zaczynając od początku można wskazać na czynniki genetyczne. Osoby u których w rodzinie występowały przypadki osób narcystycznych znajdują się w grupie ryzyka, a więc mają predyspozycje do rozwinięcia tych cech osobowości.
Najistotniejsze wydają się natomiast czynniki wychowawcze. Dziecko, które było nadmiernie chwalone czy też traktowane jako wyjątkowe, może się dalej postrzegać jako takie w dorosłości i takiego traktowania od innych wymagać. Jednakże podobne rezultaty można osiągnąć przy odwrotnym wychowaniu. Krytykowanie, nadmierna kontrola i idąc dalej – traumy i nadużycia, mogą prowadzić do wytworzenia się cech narcystycznych jako mechanizmu obronnego, który zostaje już na całe życie. Gdy dziecko doświadcza oziębłości emocjonalnej, ze strony rodziców bądź opiekunów, może też rekompensować te braki uciekając się w cechy narcystyczne.
Krótkie podsumowanie
Osoby z osobowością narcystyczną często wykazują następujące cechy:
Wysokie poczucie własnej wartości: Narcyzi często postrzegają siebie jako wyjątkowych i lepszych od innych. Wierzą, że zasługują na specjalne traktowanie.
Potrzeba podziwu: Osoby te dążą do uzyskania uznania i podziwu od innych. Ich poczucie wartości często zależy od opinii innych ludzi.
Brak empatii: Narcyzi mają trudności w rozumieniu i odczuwaniu emocji innych ludzi. Często ignorują potrzeby i uczucia innych, koncentrując się jedynie na sobie.
Manipulacja: Często stosują manipulację, aby osiągnąć swoje cele. Mogą wykorzystywać innych do zaspokajania swoich potrzeb.
Wrażliwość na krytykę: Mimo swojego wyidealizowanego obrazu siebie, narcyzi są bardzo wrażliwi na krytykę i mogą reagować agresywnie lub defensywnie.
Narcyzm wrażliwy – drugie oblicze narcyzmu.
Obok wyżej omawianego narcyzmu, nazywanego wielkościowym, istnieje także tzw. narcyzm wrażliwy. Również cechuje go poczuje bycia wyjątkowym, patrzenia na innych z góry czy wielkościowe fantazje.
Występują jednak istotne różnice. Ten typ jest bardziej introwertyczny, a także mniej odporny na krytykę. Wiąże się to z jego niską samooceną, wysoką wrażliwością, częstym niepokojem oraz postawą unikową.
Podobniej jak typ wielkościowy, także oczekuje aprobaty i uznania – potrzebuje ich jako ucieczki przed swoim złym samopoczuciem. Jednakże, gdy jego potrzeby nie są zaspokajane zaczyna przejawiać objawy depresji, a także zacząć się wycofywać. Postrzega on świat jako zagrożenie. Może być mylony z pogranicznym zaburzeniem osobowości (tzw. osobowość borderline).
Jeżeli czujesz się niedoceniany, masz wrażenie, że inni ludzie są Ci wrodzy i nie dostrzegają Twojej wartości oraz przejawiasz cechy depresyjne, być może cierpisz na tę przypadłość. W tym przypadku konieczne będzie wsparcie psychologiczne, które pomoże Ci lepiej zrozumieć swój stan, a co za tym idzie poprawić samopoczucie i funkcjonowanie w życiu społecznym.
Jak sobie radzić z narcyzem?
Przede wszystkim należy pamiętać, że dana osoba nie jest narcyzem z własnej woli. Oczywiście nie jest to zielonym światłem na jego nieakceptowalne zachowania, ale świadomość tego może pomóc w chłodniejszym podejściu do sprawy i nijako zdystansowania się od takiej osoby.
Mając na myśli swoje dobro w pierwszej kolejności należy ustalić granice, jakich druga osoba nie powinna przekraczać. Powinny być one jasno zakomunikowane, dlatego ważne jest by pracować nad swoją asertywnością.
Unikanie konfrontacji, gdyż takowa może tylko prowadzić do pogorszenia sytuacji, a także późniejszej zemsty ze strony narcyza. Należy mieć na uwadze to, iż nie jest to osoba, do której przemawiałyby racjonalne argumenty, czy żeby też miała ona na uwadze czyjeś dobro.
Narcyz poprzez swoje, często subtelne, zachowanie będzie podburzał poczucie wartości drugiej osoby. Dlatego należy być wyczulonym na tego typu komunikaty i nie utożsamiać się z nimi, mając na uwadze fakt, że jest się tylko częścią gry narcyza.
Widzisz takie cechy u bliskich? Zostałeś zraniony? Szukasz pomocy?
Rozmowa z psychologiem jest skuteczną metodą, by podnieść się emocjonalnie po kontakcie z oprawcą. Pomocne będzie także wypracowanie cech, które będą pomagać Ci przy radzeniu sobie z toksycznymi osobami.
Autor: Dominik Lipiński
Skontaktuj się z nami!
