Pamiętam dzień, w którym lęk przejął kontrolę. To nie był strach przed pająkiem czy wysokością. To była paraliżująca blokada przed wyjściem z domu (agorafobia), która sprawiła, że prosta czynność, jak zakupy w osiedlowym sklepie, stała się wyprawą na Everest. Serce waliło jak młot, dłonie pociły się, a w głowie miałem tylko jedną myśl: “uciekaj”.
Kiedy w końcu zrozumiałem, że sam sobie z tym nie poradzę, stanąłem przed ścianą. Wpisałem w Google “leczenie lęku” i zalała mnie fala terminów: psycholog, psychoterapeuta, psychiatra. Do kogo iść? Czy psycholog to to samo co terapeuta? Straciłem czas i pieniądze na wizyty u niewłaściwych osób, zanim trafiłem na skuteczną pomoc. Ten tekst piszę po to, żebyś Ty nie musiał błądzić.
Psycholog a psychoterapeuta – na czym polega różnica?
Na początku myślałem, że to synonimy. Myliłem się. Zrozumienie tej różnicy to klucz do wyleczenia fobii.
- Psycholog: To osoba po studiach magisterskich z psychologii. Do psychologa poszedłem na pierwszą konsultację. To był dobry ruch na start. Psycholog zdiagnozował problem. Powiedział: “To, co Pan czuje, to lęk napadowy z agorafobią”. Zrobił testy, wysłuchał, dał wsparcie doraźne. Ale psycholog (jeśli nie jest w trakcie szkoły psychoterapii) zazwyczaj udziela porad, wsparcia, diagnozuje, ale nie prowadzi głębokiej terapii zmieniającej mechanizmy lękowe.
- Psychoterapeuta: To specjalista (może być psychologiem, ale nie musi), który ukończył dodatkowe, 4-letnie szkolenie podyplomowe. To on zajmuje się leczeniem. To z nim pracujesz tydzień w tydzień nad zmianą myślenia i zachowania.
Mówiąc obrazowo: Psycholog jest jak lekarz pierwszego kontaktu, który mówi Ci, co Ci dolega. Psychoterapeuta to chirurg, który przeprowadza operację (w tym przypadku na Twoich emocjach i nawykach).
Jaki nurt terapii jest najlepszy na fobie?
Kiedy już wiedziałem, że szukam psychoterapeuty, pojawił się kolejny problem. Nurtów terapii jest mnóstwo: psychodynamiczna, humanistyczna, systemowa…
Moja pierwsza próba była chybiona. Trafiłem do terapeuty pracującego w nurcie, który skupiał się na analizie mojego dzieciństwa. Przez pół roku rozmawialiśmy o relacjach z matką. Czy to było ciekawe? Tak. Czy pomogło mi wyjść do sklepu bez ataku paniki? Nie. Fobia to mechanizm “tu i teraz”.
Wtedy dowiedziałem się o Terapii Poznawczo-Behawioralnej (CBT). Badania (i moje doświadczenie) pokazują, że to “złoty standard” w leczeniu fobii.
Jak wygląda leczenie fobii w praktyce? (Ekspozycja to nie tortura)
Znalazłem psychoterapeutę poznawczo-behawioralnego. Na pierwszym spotkaniu ustaliliśmy cel: “Chcę swobodnie jeździć autobusem”. Nie grzebaliśmy w przeszłości bez końca. Dostaliśmy się do konkretów.
Terapia opierała się na dwóch filarach:
- Praca z myślami (Poznawcza): Uczyłem się wyłapywać myśli typu “Zaraz zemdleję”, “Wszyscy się na mnie patrzą” i podważać je racjonalnymi argumentami.
- Eksperymenty (Behawioralna): To było najtrudniejsze, ale najskuteczniejsze. Nazywa się to ekspozycją. Stopniowo, pod okiem terapeuty, wystawiałem się na to, czego się bałem. Najpierw tylko wyobrażałem sobie jazdę autobusem. Potem podchodziłem na przystanek. Potem przejeżdżałem jeden przystanek.
Terapeuta nie rzucał mnie na głęboką wodę. Był jak trener. Tłumaczył, że lęk jest jak fala – rośnie, osiąga szczyt, a potem ZAWSZE opada, jeśli nie uciekniesz. Kiedy pierwszy raz wytrzymałem atak paniki w autobusie i nie wysiadłem, a lęk po 10 minutach minął – poczułem się jak superbohater.
Psychiatra – czy leki są konieczne?
W moim procesie pojawił się też lekarz psychiatra. Czy leki są niezbędne? Nie zawsze, ale w moim przypadku poziom lęku był tak wysoki, że paraliżował mnie przed podjęciem terapii. Psychiatra przepisał leki, które “wyciszyły” układ nerwowy na tyle, bym mógł w ogóle zacząć pracę z psychoterapeutą. Pamiętaj: psychiatra to lekarz medycyny. On leczy farmakologicznie, ale rzadko prowadzi psychoterapię. Leki to kula, która pomaga chodzić, póki noga się nie zrośnie, ale to terapia uczy Cię chodzić samodzielnie.
Podsumowanie: Kogo wybrać?
Jeśli czujesz, że fobia (społeczna, specyficzna, agorafobia) zabiera Ci życie, nie czekaj.
- Jeśli potrzebujesz diagnozy lub zaświadczenia -> Idź do psychologa.
- Jeśli lęk jest tak silny, że nie śpisz i nie funkcjonujesz -> Idź do psychiatry po wsparcie farmakologiczne.
- Jeśli chcesz trwale pokonać lęk i zmienić swoje życie -> Idź do psychoterapeuty poznawczo-behawioralnego.
Dziś jeżdżę autobusami, robię zakupy i żyję. Lęk czasem puka do drzwi, ale dzięki terapii wiem, jak ich przed nim nie otwierać. Ty też możesz się tego nauczyć.
